شيخ محمدباقر بهاري
فقيه مشروطه خواه

آيت ا... شيخ محمدباقربهاري پسر محمدجعفر، مجتهد متنفذ و از رهبران مشروطه خواه همدان به نوشته فرزندش در سال 1275 و به قول ديگر در سال 1277 در روستاي بهار همدان به دنيا آمد. در كودكي بعلت ناتواني در فراگيري از مكتب اخراج شد، اما بعدها به عنوان يكي از علماي بزرگ همدان شناخته شد. ابتدا نزد پدرش درس خواند سپس به همدان رفت و مقدمات را نزد محمداسماعيل همداني فرا گرفت. بعد از آن به بروجرد رفت و نزد ميرزا محمودطباطبايي ، صاحبت المواهب (شرح منظومه بحرالعلوم) دروس سطح را به پايان رسانيد. پس از طي مراحل بعدي تا درس خارج، در سال 1297 به نجف رفت. اخلاق و سلوك و حكمت را نزد علامه بزرگ ملاحسين قلي همداني شوندي آموخت و از شاگردان خاص او شد.
با در گذشت استادان او در نجف عبارت بودند از ميرزا محمدحسن شيرازي . شيخ محمدحسين كاظمي، ملامحمد شربياني، ملامحمد ايرواني ، حاج ميرزا حسين خليلي ، شيخ حسين مامكاني، شيخ محمد طه نجف ، ميرزا حبيب ا... رشتي و نيز آخوند ملامحمد كاظم خراسان و شيخ لطف ا... مازندراني.
پس از گذشت مجتهد و مبرز همدان، حاج سيدعبدالمجيد گروس (متوفي 1318) بهاري به خواهش اهالي مشهد تصدي مناصب دين و امامت مسجد جامع و توليت موقفات آن را به عهده گرفت و در كنار آن براي امرار معاش به كشاورزي اشتغال داشت. او به اجراي احكام الهي و حدود شرع ، سخت پايبند بود و زماني كه ديگران جرأت اجراي حدود را نداشتند شخصاً به اجراي آنها ميپرداخت. بهاري به عنوان يك روحاني انقلابي در نهضت مشروطه در همدان سهم مهمي داشت و به نفع مشروطه جنبشهايي بپا كرد. اما در ادبيات مشروطه از او كمتر نام برده شده است. او از لحاظ فكري نيز از جنبش مشروطه حمايت ميكرد. و "ايضاح الخطا" دارد در همين خصوص نوشت كه مردي بر بيانيه شيخ فضل ا... نوري و انتقاد از استبداد و بيان زيانهاي آن، به عقيده وي ، ميان "مشروعه" هيچگونه تعارفي نيست و مشروطه همان مشروعه است . وي در نهضت روحانيون عدالتخواه تهران و هجرت ايشان به قم در جمادي الاخر 1324 نيز شركت فعال داشت. هر چند به علت بي نتيجه ماندن آن از نيمه راه بازگشت.
همچنين در انتخابات مجلس اول از همدان، با تأييد حاج شيخ تقي وكيل الرعايا، سهم به سزايي در حمايت از مشروطه داشت . بهاري در 22 شعبان 1325 به عضويت "انجمن و حمايتي" همدان و سپس به رياست آن برگزيده شد. در مبارزه مسلحانه در دوره استبداد صغيره برفته محمدعليشاه قاجار به تشكيل دسته اي مسلح در همدان مبادرت كرد. قصد داشت كه هنگام تبعيد آيت ا... بهبهاني رهبر ... مشروطه به عتبات عاليات ،به ياري اين دسته، به سربازان .... حمله كنند . اما آيت ا... بهبهاني او را از اين كار بازداشت. عليرغم اين فعاليتها در قضيه فرار سيدجمال الدين واعظ به همدان، پس از كودتاي محمدعليشاه به بهانه اي حاضر به شناخت او نشد.
در سال 1328 مجلس شوراي ملي ، آيتا... بهاري را به عنوان يكي از پنج مجتهد بزرگ ايران "هيات خمسه علميه" به عضويت مجلس برگزيد اما وي آن را نپذيرفت.
در اوايل سال 1329 كه هيأت اتحاديه با عضويت شصت هفتاد تن از علماي اعلام تشكيل شد. شيخ باقر به رياست آن برگزيده شد و گويا رياست انجمن ولايتي را به امام جمعه همدان واگذاشت. مخالفت بهاري با سالار الدوله ، برادر محمد عليشاه كه كردستان راتصرف كرده بود به حدي بالا گرفت كه نيروهاي سالار ، قصد به توپ بستن منزل او را داشتند. اما حمله مردم و طرفداران بهاري به ايشان مانع اين امر شد. عوامل محمدعليشاه و سالارالدوله ، چندين بار قصد ترور بهاري را داشتند كه موفق نشدند. بهاري در رجب 1332 ، خود را نامزد نمايندگي دوره سوم مجلس از همدان كرد. اما رأي نياورد. ظاهراً سختگيريهاي او در اجراي حدود و احكام شرعي تا حدي از مقبوليت او كاست و سرانجام او را خانه نشين كرد. وي در طول زندگي خود به شاه، وزير و وكلا ، نيز در باب جلوگيري از منهيات و امر به معروف و موارد ديگر تذكرهايي داد كه برخي از تلگرافهاي او در اين خصوص موجود است. بهاري بيشتر اوقات خود را به تدريس و تأليف گذراند. او نزديك به شصت كتاب و رساله در موضوعاتي چون فقه، حديث، اصول و رجال به فارسي و عربي تأليف كرد.
از جمله : الفوائد الاصوليه در موضوع تسامح در ادله سنن، دعوت الرشاد در رد اشاعره ، رو الجوامع در علم رجال ، الجمع بين فاطميتين.اعلان الدعوه و الدعوه الحسنينه در استحباب گريه كردن براي امام حسين (عليه السلام) الدره الغرويه و ... الحسينه در سه جلد ، در .... حضرت سيد الشهداء (ع) ، رساله اي درباره صلات،رساله الوجيزه در غيبت امام عصر عليه السلام آيه كن فيكون رساله اي در باره اينكه اين آيه در تاييد عقايد .......نيست.
التنبيه علي امرالكتب درباره تحريف در نسخه هاي چاپ شده در بعضي كشورهاي اسلامي ، تسديد المكارم و تفضيح الظالم ، در بيان تحريف نسخه چاپ شده كتاب مكارم الاخلاق طبري چاپ 1303 مصر، وي همچنين داراي حواشي و رويه هايي است كه در كتاب دانشمندان اسلام جلد 4 آمده است.
همتاي بهاري و پدرش ، با شيخ محمد باقر محمدجعفر الجندقي ( متوقي 1319 ) رئيس فرقه شيخيه همدان، برخي انتسابات و اشتباهات راجع به تأليفات اين و در منابع پديده آورده است.

منبع دانشمندان جهان اسلام - ب - ع