محزون اسد آبادي
عارف ، شاعر ، نويسنده

ميرزا لطف ا... مستوفي ،شاعر ، روشنفگر و انديشمند متخلص به محزون متولد جمع 22 ربيع الاول 1273 قمري برابر با 1235 شمسي در اسد آباد متولد شد. پدرش ميرزا حسين خان مستوفي چنانكه از نام خانوادگيش پيداست ، شغل مستوفي گري داشت و مادرش طيبه بيگم ، خواهر رايج زمان (صرف ،نحو ،قرآن و ...) را نزد پدر سيدجمال الدين آموخت و بعدها در ادبيات ، عرفان ، حكمت ، فلسفه و الهيات به مطالعه پرداخت و در محضر دايي خود شخصيت سياسي ، سبب تقويت كمال جويي او شد و او را بر آن داشت تا با تملق بيشتر به سير در آفاق و انفس ، حكمت و الهيات ، عرفان و ادب بپردازد. افسوس كه آرمانهاي خود به نهضت اسلامي و مبارزه با استعمار گران خارجي و عوامل داخلي ، مجالي براي ماندن نداشت و مي بايست ايران را ترك كند و سيد نميتوانست محزون را همراهي كند. اگر اين همراهي استمرار مييافت،مقام علمي محزون از ديگر شاگردان و مريدان سيد، همچون شيخ محمد عبده، اگر بالاتر نميرفت، كمتر نبود. زيرا انديشه هاي سيد را به وضوح دريافته و به آن معتقد بود و بارقه هاي تعاليم سيد، وجودش را روشن ساخته بود. تا آنجا كه قلبش براي وطن و آشفتگيهايش ميطپيد. از نامردمي رنج ميبرد و همچون ديگر روشنفكران و بيدار گران آن زمان علت شكست و عقب ماندگي كشور را دريافته در آرزوي اعتلاي فرهنگ و انديشه و بينش و دانش گرايي مردم و دادگري و قانون گرايي در كشور بود. به تعليم و تربيت نوين و پيشرفت علم و صنعت ميانديشيد و همچون ديگر انديشمندان و ميهن پرستان و آزاديخواهان ، در انديشه تعالي و پيشرفت ايران و ايراني در نظم و تمدن نوين جهاني بود، همه اين موضوعات در اشعار فرون موج ميزند.
محزون در دو سفر سيد به ايران در سالهاي 1304 و 1308 قمري آن هنگام كه سيد در منزل حاج امين الضرب اقامت داشت ، پروانه كار به گرد وجود او گشته ، معتمد ،منشي و نويسنده مقالات او بود. آگاهي محزون از دقايق زندگي، سفرها، ملاقات ها و آشنايي عميقش با انديشه هاي سيد او را بر آن داشت تا كتابي متقن و قابل اعتماد در شرح حال و افكار سيدجمال الدين تاليف كند كه در بسياري از مقالات انديشمندان و صاحب قلمان معاصر از منابع دست اول به شمار مي آيد.
آثار و تاليفات محزون :
ميرزا لطف ا... مستوفي ، با وجود ناآرامي ها و هرج و مرجهاي روزگار و با وجود محدوديتها هرگز از مطالعه باز نميماند، با ذهني وقاد و دلي آكنده از عشق به فرهنگ و ادب و نماياندن شخصيت و انديشه هاي سيدجمال الدين ، آثاري را تصنيف و تاليف كرد.
1 - رساله شرح حال سيد جمال الدين كه نخستين بار در برلين و سال 1304 شمسي در تبريز و سال 1365 در تهران به چاپ رسيد.
2 - رساله در علم عروض و بديع و قالبهاي شعري كه در مقدمه ديوانش چاپ شده است.
3 - ديوان اشعار، شامل غزليات ،قصايد،مثنوي ، صفائيه كه به همت فرزندش در سال 1335 به چاپ رسيد.
4 - لغت نامه عربي به فارسي كه دست نوشته آن ظاهراً نزديكي از نوادگان اوست و هنوز به چاپ نرسيده استو
5 - كتابي در علم جغر
6 - مقالات جماليه ، مجموعه اي از مقالات سيدجمال الدين ، در سال 1358 تجديد چاپ شد.
محزون انساني خردمند، با فضيلت ، كمال جو ،متوكل ، اهل مطالعه و متفكر بوده سينه ا ي بي كينه و گشاده داشت و زندگي را با قناعت ، آزادگي و بلند طبعي مي گذراند، ولي خالي از كبر و حسد و سرشار از مهر و محبت داشت. به پيروي از پدرش ميرزا حسين مستوفي ،به منشي گري اشتغال ايراني آشنايي داشته به گفته استاد شفيعي كدكني ،"همواره شاعران بزرگ ، آگاه و ناآگاه ، بزرگترين شيفتگان موسيقي بوده ا ند و شعر خاستگاهي جز به موسيقي رساندن ، زبان ندارد."
محزون در بامداد چهارشنبه 12 رمضان 1340 قمري ، در سن 67 سالگي دار فاني را وداع گفت و پيكرش به نجف اشرف حمل به خاك سپرده شد.