باقي نهاوندي
مورخ و شاعر

عبدالباقي نهاوندي ، متخلص به "باقي" شرح حال نويس ، مورخ و شاعر در سال 978 هجري قمري در روستاي چولك بدنيا آمد و در سال 1042 قمري در هند درگذشت. پدرش خواجه آقا بابا، متخلص به مدركي (متوفي 1000) به فرمان شاه عباس اول صفوي به وزارت و نظارت همدان منصوب شد.
باقي در ايام وزارت و دولت پدر و برادرش آقا خضر (مقتول 1016 ق) مدتي در همدان و چندي در سمنان و بسطام و ديلمان و لاهيجان و بوانات فارس و يزد و ابرقو، عهده دار وزارت و مسئوليت هاي دولتي بود و بعدها مسئول محصولات املاك خالصه پادشاهي در كاشان شد. او از شاگردان و مريدان مغيث الدين علي محوي اسد آبادي همداني ، شاعر قرن دهم (متوفي 1016 ق) بود و رباعيات او را در زمان حيات شاعر گردآوري كرد و بر آن ديباچه ا ي نگاشت و به تتبع از او ، رباعي صوفيانه و واعظانه سرود.
پس از شنيدن وصف شاعر نوازي عبدالرحيم خان خانان سپهسالار هندي( 994 - 1036 ق) و علاقه او به تربيت اهل ادب ، در 1007 قمري غزلي در دعاگويي و حسرت دوري از بزم او ، سرود.
پس از كشته شدن آقا خضر جانشين او شد . اما به سبب اشتياق به محضر خان خانان و بي توجهي صفويان به شعر و شاعري و حسادت اطرافيان ايران را ترك كرد و بعد از زيارت عتبات عاليات ، سال 1023 به دربار خان خانان رفت. از معاصران او ميتوان تقي الدين كاشاني صاحب خلاصه الاشعار و زبده الافكار و برخي از شاعران ايراني مقيم دربار پاپريان مغول در هند از جمله عرفي را نام برد.
در منابع موجود ذكري از ديوان او به ميان نيامده است و از معاصران ، فقط شيخ آقا بزرگ طهراني و گلچين معاني به اين مطلب اشاره كرده ا ند. باقي بر ديوان عرفي شيرازي ديباچه ا ي نگاشته و در آن سير شورا تا عهد سلطان حسين .... شرح داده است.
سپس از "...." و "مكتب وقوع" و پديد آورندگان آن سخن گفته تا دوره شاعري عرفي شيرازي كه هر دو طرز را منسوخ كرده و شيوه هاي تازه آورده است . از اين ديباچه موضوع تحقيق باقي در شعر فارسي و تحليل ... شاعران همعصرش مسلم ميشود. مهمترين اثر باقي كتاب ماثر رحيمي در تاريخ و رجال عهد مولف و ذكر احوال سلاطين قراقونيلو است كه آن را به سفارش خان خانان در 1025 تاليف كرده است و در آن آنچه را ديده و شنيده از مقربان و معتمدان او پرسيده و بر آن آگاهي يافته، گرد آورده است.
باقي در تاليف اين كتاب از كتب تاريخ معتبر پيش از خود مانند تاريخ فيروزشاهي اكبر نامه، منتخب التواريخ، روضه الصفا ، ظفرنامه ، تاريخ اكبري ،خلاصه الاخبار و امثال آن سود جسته است و در مقابل در تاليف تذكره هايي چون سفينه خوشگو ، چمن سرو، صحف ابراهيم، تذكره شعراي كشمير ، نيز از آن بعنوان منبع اصلي و معتبر استفاده شده است. به گفته آفتاب ...... ( ص 217 - 219 ) ماثر رحيمي يكي از مهمترين آثار دوره جهانگيري در زمينه شرح حال نويسي است و باقي با اين اثر خود موجب ترقي تاريخ نويسي تيموريان هند شده است.
اهميت اين كتاب از نظر اشتمال بر اطلاعات ارزنده درباره تاريخ و پادشاهان و عالمان ، شاعران ، سرداران و هنرمندان معاصر مولف و ذكر بسياري از خاندانهاي سلطنتي هند از غزنويان به بعد و تاريخ ادبي ايران و هند است.