حاج آقا رضا همداني
مرجع فقيه

مرحوم آيت ا... حاج آقا رضا همداني در حدود 1250 قمري در يك خانواده اصيل روحاني در همدان بدنيا آمد. پدرش مرحوم حاج شيخ محمدهادي ،از علماي صالح همدان بود. ايشان دوران كودكي را در همدان گذرانيد در جواني با عزم راسخ و شوقي غالب براي ادامه درس عزم عتبات عاليات شد و در درس خاتم الفقهاء و المجتهدين مرحوم شيخ مرتضي انصاري شركت نمود. بعد از وفات مرحوم شيخ به سامرا مهاجرت و در درس ميرزاي شيرازي شركت نمود.
بيشترين استفاده علمي ايشان از محضر مرحوم ميرزاي شيرازي بود و سالها در ملازمت ايشان ،تقريرات ايشان را نوشت و در زمان حيات ايشان به نجف مراجعت كرد و خود محفل درس بر پا نمود و عده زيادي از بزرگان در مجلس درس ايشان شركت كرده استفاده علمي بردند.
مرحوم سيدمحسن امين يكي از شاگردان برجسته ايشان درباره استادش ميگويد، حاج آقا رضا همداني ،عالم فقيه و اصولي محقق و از برترين شاگردان مرحوم ميرزاي شيرازي ، شب و روز مشغول مطالعه و تدريس و تاليف در فقه و اصول بود. هر روز گاهي اتفاق ميافتاد. براي سؤال از مساله ا ي و يا معناي عبارتي به خدمتش مي رسيدم و هر چه ميخواستم از او سوال ميكردم و او پاسخ ميداد. وقتي صحبت ما تمام ميشد. دوباره قلم و كاغذ را به دست ميگرفت و مشغول نوشتن ميشد.
مولف كتاب ريحانه الادب درباره ايشان ميگويد ، عالم عامل ، فقيه كامل ، متبحر محقق .... عابد زاهد از اجله علماي اماميه و فقهاي اثني عشريه در اوايل قرن چهاردهم هجري قمري بود. در اخلاق فاضله برتر از شاگردان ميرزاي شيرازي و تاليفات او منبع استفاده انديشمندان ميباشد. صاحب كتاب گنجينه دانشمندان درباره وي ميگويد: آن بزرگوار چنانچه معاصرين و متاخرين او گواهي ميدهند ازهد و اورع و اثقي و افضل اقران خود بوده و اكثر اوقات خود را مصروف به مطالعه و تدريس و مباحثه و تاليف مينموده و در نهايت اعراض از دنيا و زخارف آن بوده ، بعد از فوت استادش ميرزاي شيرازي ، مردم در مساله تقليد به وي رجوع نمودند. سيدمحسن امين در اعيان الشيعه راجع به ايشان مينويسند. او انساني زاهد و بي اعتنا به دنيا بود. از سخن گفتن در امور عادي مثل قصه و تاريخ اجتناب ميكرد ما حدود هشت سال ملازم و معاشر ايشان بوديم و در طول اين مدت به كوچكترين خطا و لغزشي از ايشان برنخورديم. در مجلس او غيبتي در مورد احدي شنيده نميشد و اگر احساس ميكرد كسي ميخواهد در مورد فردي سخني بگويد ، مجلس را به مطلبي مشغول ميكرد تا صحبت كسي پيش نيايد. تواضع ايشان به حدي بود كه جلوي پاي هر كس كه بر او وارد ميشد ، برميخاست ،حتي در اثناي درس ، براي طلاب و شاگرداني كه وارد ميشدند بلند ميشد. با اينكه عادت آن روزگار نجف اين نبود كه استاد هنگام درس براي احترام شاگرد برخيزد. سيدمحسن جبل عاملي اضافه ميكند، بعد از درگذشت مرحوم شيرازي ، عده ا ي در امر تقليد به وي رجوع كردند. ابداً وضعش از نظر لباس ، پوشاك ،غذا و مسكن تغيير نكرد. مانند سابق همه لوازم را خودش تهيه مي كرد و اجناس را خود از بازار خريده به خانه مي آورد. روزي او را ديدم مشغول خريدن هيزم است . گفتم استاد ، اين عمل را به عهده ديگران بگذار و بخواه كه هيزم را برايت تهيه كنند. فرمود من هرگز راه و روش گذشته ام را ترك نمي كنم ايشان در آن هنگام مرجع تقليد و رئيس بود. او در آن شب هاي بي برق تنهايي راه ميرفت و اجازه نمي داد كسي همراهش باشد و يا چراغ بگيرد.
تاليفات و آثار ايشان :
1 - مصباح الفقيه ، در چند جلد شرح شرايع الاسلام محقق حلي است.
2 - حاشيه بر رسائل شيخ مرتضي انصاري
3 - حاشيه مكاسب
4 - حاشيه رياض المالك
5 - تقريرات در س اصول ميرزاي شيرازي
6 - كتاب البيع از تقريرات درس ميرزاي شيرازي
7 - حاشيه نجاه العبد ( رساله عمليه)
شاگردان آيت ... شيخ رضا همداني :
عده زيادي از بزرگان و دانشمندان ،از محضر وي كسب فيض كردند از جمله :
1 - شيخ آقا بزرگ تهراني صاحب كتاب الذريعه الي تصانيف الشيعه
2 - شيخ محمد جواد بلاغي صاحب تفسير آلاء الرحمن
3 - سيدمحسن امين جبل عاملي ، صاحب كتاب اعيان الشيعه
4 - شيخ جعفر آل شيخ راضي
5 - خواهرزاده و دامادش ، شيخ علي همداني و تني چند از نوادگان مرحوم صاحب جواهر شيخ رضا همداني در سن 72 سالگي در تاريخ 28 صفر 1322 قمري بر اثر بيماري سل در شهر سامرا رحلت فرمود و در رواق شريف پايين عسگريين دفن گرديد.