|
مسعود سعد سلمان
از مشاهير شعرا
مسعود بن سعد سلمان شاعر بزرگ ايران در نيمه قرن پنجم و آغاز حركت ششم هجري از مشاهير شعر فارسي به شمار ميرود . زادگاهش لاهور هند بوده ولي نياكانش اصلاً همداني بوده اند. پدرش سعد بن سلمان از عمال بزرگ دوره غزنوي بود چنانكه مسعود اين موضوع را اشاره كرد و گفته است:
شصت سال تمام خدمت كرد پدر بنده سعدبن سلمان
گه به اطرا بودي از عمال گه به درگاه بودي از اعيان
آغاز كار مسعود سعد مقارن عصر پادشاهي سلطان ابراهيم پسر مسعود غزنوي است كه از 450 تا 492 سلطنت كرد. وقتي كه سلطان ابراهيم، پسرش ، سيف الدوله محمود را به فرمانفرمايي هندوستان برگماشت، مسعود سعد نيز در شمار نزديكان او به هند رفت و در رديف امراي بزرگ قرار گرفت، قصايد نخستين مسعود سعد در مدح اين شاهزاده است. سيف الدوله محمود در حدود سال480 هجري به فرمان پدر محبوس شد و نزديكا او نيز همگي به زندان افتادند از جمله مسعود سعد، كه هفت سال از قلعه هاي (سو) و (دهك) و سه سال در قلعه رثاي زنداني بود. چنانكه خود سروده است:
هفت سالم بكوفت سو و دهك پس از آنم سه سال قلعه ناي
مسعود سعد طي اين ده سال قصايد غرا نزد سلطان ابراهيم و بزرگان دستگاه او فرستاد و عاقبت به شفاعت يكي از مقربان سلطان به نام عميدالملك ابوالقاسم خاص از حبس رهايي يافت (حدود سال 490 ق ) پس از مرگ سلطان ابراهيم در سال 492 ، پسرش مسعود به جاي او بر تخت نشست و ناحيه هند را به پسر خود امير عضدالدوله شيرزاد داد. و قوام الملك ابونصر هبه ا... پارسي را به وزارت و سپهسالاري او گماشت و ابن قوام الملك شاعر را به حكومت چالندر از مضافات لاهور منصوب كرد. چندي بعد ابونصر پارسي مورد غضب واقع شد، او و همه يارانش از جمله مسعود سعد به زندان افتادند و مسعود در حالي كه از اين حادثه متحير بود سرود:
محبوس چرا شم نميدانم؟ دانم كه نه دزدم نه عيارم
اين بار نيز مسعود پس از هشت سال حبس در قلعه مرغ به پايمردي ثقه الملك طاهربن علي مشكان كه از رجال نامدار دربار غزنوي بود از بند رهايي يافت( سال 500 قمري) با اين حساب ، مسعود سعد مدت 18 سال گرفتار زندان شد. مسعود سعد در اواخر عمر سمت كتابداري مسعود و عضدالدوله شيرزاد و ملك ارسلان و بهر اشاه بن مسعود را به عهده داشت. او حدود هشتاد سال عمر كرد و وفاتش در سال 515 هجري قمري اتفاق افتاد.
ديوان اشعار مسعود بهترين گواه بر فضل و روان طبع اوست.
حبسيات او از لحاظ فصاحت و تاثير در دل خواننده از ديرباز مورد توجه اربا ادب و ناقدان سخن بوده است. مسعود سعد با شاعران بزرگي چون حكيم سنايي. ابو الفرج روني ، عثمان مختاري و سيدحسن غزنوي ارتباط داشت. دو ديوان شعر به وي نسبت داده اند كه يكي هندي و ديگري عربي است. ديوان فارسي او حدود شانزده هزار بيت دارد و در تهران به تصحيح شادروان رشيد ياسمي به طبع رسيده است و شامل قصايد ، مقطعات ، ترجيحات ، غزلها ، رباعيات و مثنوي ها است. نام دو تن از فرزندان مسعود بنام صالح و سعادت در ديوان وي آمده است و ظاهراً سعادت پس از مرگ مسعود در نزد بهرامشاه تقرب يافته است.
در خاتمه نمونه اي از شعر او آورده مي شود.
غفلت آدمي
آگاه نيست آدمي از گشت روزگار شادان همي نشيند و غافل همي رود
دلبسته هواست ، گزينه تره هوا تن بنده دل آمد و با دل همي رود
گر باطلي ببيند گويد كه هست حق حقي كه رفت گويد: باطل همي رود
ماند بر آن كه باشد كشتي روان پندارد اوست ساكن و ساحل همي رود
|
